ציונה שמשי ויכין הירש
בתיעוד הראשון של ציונה שמשי (1939 – 2018) בתצלומיו של יכין הירש (1934 – 2011) דמותה מופיעה בחוף יפו. בצילום זה היא מסיטה את מבטה מן המצלמה של מי שעתיד לתעד אותה בעקביות במשך למעלה מחמישה עשורים. מאז פגישתם הראשונה בשנת 1958 , כשהיו צעירים, המשיכו בני הזוג לחיות יחד וליצור כל אחד בתחומו: שמשי הייתה אמנית רב־תחומית ומעצבת שפעלה בעיקר בשדות הפיסול, הקרמיקה והטקסטיל. הירש היה צלם ויוצר קולנוע. עיון בארכיון הזוגי של השניים מגלה את המקום המרכזי שתפסה שמשי בעדשה של הירש וביצירתו האמנותית. במשך השנים הוא צילם אותה שוב ושוב: כאמנית בעבודה, במהלך הצבת תערוכות, לצד יצירותיה במרחב הציבורי, אך גם ברגעים פרטיים ואינטימיים, במרחב האישי והביתי שבנו יחד.
טרם נסיעתם המשותפת ללימודים בניו יורק ב־ 1959 , שמשי למדה פיסול וציור במסגרות עצמאיות ובמכון אבני. הירש התמקד בצילום סטילס, ואף הציג תערוכת יחיד בגלריה ״דוגית“. במשך שלוש שנות שהותם בניו יורק הירש למד בסיטי קולג׳ ושמשי למדה עיצוב קרמי באוניברסיטת אלפרד. לאחר שחזרו ארצה, הירש עבד כצלם ב״יומני גבע“, השתלב בתעשיית הקולנוע המקומית ויצר סרטים דוקומנטריים רבים. שמשי פעלה כמעצבת וכאמנית, עבדה עם בית האופנה ״משכית“ וחברת ״לפיד קרמיקה“, לקחה חלק בקבוצת ״עשר פלוס“, ובשנות השמונים אף עמדה בראש המחלקה לקרמיקה ב״בצלאל“.
הארכיון המשותף של השניים ופעולת האִרִכוּב המאוחרת של שמשי משקפים יחסים מורכבים בין זוגיות ויצירה. תצלומים, סקיצות, מסמכים וחומרים אישיים מאירים את עשייתם הציבורית. לעומת זאת, מקבצי דימויים נבחרים, כמו ״תיעוד הזוגיות“ או ״שמשי ישנה“, חושפים ממדים פרטיים ביותר של חייהם. תצלומיו של הירש אינם בגדר תיעוד ניטרלי אלא מעידים על המבט הקרוב והאינטימי של בן זוג ושותף לדרך. אל מול הנוכחות הדומיננטית של דמותה בעבודתו, אפשר להיווכח במיעוט המופעים המשותפים של השניים בחומרים המתועדים ובנוכחותו המצומצמת של הירש בגוף עבודתה של שמשי. כך נחשפת מערכת יחסים שבה החיים והיצירה מתקיימים יחד, במרחב משותף המתאפיין בקרבה, בהמשכיות ובפערים בולטים.
في أول توثيق لها بعدسة ياخين هيرش (2011 - 1934)، تظهر تسيونا شمشي (1939-2018) واقفة على شاطئ يافا، تشيح بنظرها بعيدًًا عن عدسة المصور الذي و ث ق حياتها باستمرار على مدى أكثر من خمسة عقود. عاش هيرش وشمشي وعملا معًًا منذ أول لقاء لهما في العام 1958 . كانت شمشي فنانة متعددة التخصصات ومصممة عملت أساسًًا في مجالات النحت، الخزف والنسيج، بينما كان هيرش مصورًاً ومخرجًًا. يكشف الاطلاع على أرشيف الزوجين عن مكانة شمشي الرئيسية في عدسة وفن هيرش الذي لم يتوقف يومًًا عن تصويرها في أماكن ووضعيات مختلفة: كفنانة أثناء عملها، خلال تنصيب المعارض، مع أعمالها معروضة في أماكن عامة، وكذلك في لحظات حميمة وشخصية في حيزّهّما البيتي الخاص الذي بنياه معًًا.
قبل سفر الاثنين للدراسة في نيويورك في العام 1959 ، د سرت مِشِشي النحت والرسم في أطر مستقلّةّ وفي معهد أفني، بينما ركز هيرش على التصوير الفوتوغرافي، وحتى إن أعماله ع تَضَِرِ في معرض فردي ع دِقِ في جاليري ״دوجيت“. خلال سنوات عيشهما في نيويورك، درس هيرش السينما في سيتي كو جِلِ، بينما د سرت شمشي تصميم الخزف في جامعة ألف دِرِ. بعد عودتهما إلى إسرائيل، عمل هيرش مصورًاً فوتوغرافيًاً للنشرة الإخبارية القصيرة ״يوماني جيفع“، انخرط في صناعة السينما المحلية وأنتج أفلامًًا وثائقية كثيرة؛ بينما ما سرت مِشِشي الفنون والتصميم وعملت مع شركة ״ سَمَكيت“ للنسيج وشركة ״لابيد“ للخزف، كانت إحدى أعضاء ״مجموعة 10 +“ )محاولة لتأسيس رابطة فنانين(، وشغلت منصب رئيسة قسم الخزف في ״بتسلئيل“ بين السبعينيات ونهاية الثمانينيات. أرشيفهما المشترك، وأرشفة مِشِشي المتأخرة، يعكس العلاقة المركبة التي ربطت بين الاثنين ومما سرتهما الفنية. صور فوتوغرافية، مسودّاّت، وثائق،
وغيرها من المواد الشخصية، تسلط الضوء على مما سرتهما العامة، بينما تكشف مجموعات مختارة من الصور، ك ״توثيق الزوجية“ أو ״شمشي نائمة“، عن أكثر الجوانب خصوصية في حياتهما. ليست صور هيرش توثيقًًا محايدًًا، بل شهادة على نظرة حميمة وعميقة يلقيها كزوج ورفيق للدرب. على خلفية حضور مِشِشي المتواصل في أعماله، تبرز ندرة ظهورهما معًًا في المواد الموثقة، وكذلك حضور هيرش المحدود في أعمالها. يكشف هذا عن علاقة تتعايش الحياة فيها مع الإبداع في حيز مشترك يتسم بالتقارب، الاستمرارية والفجوات.
