הדוויג גרוסמן ורודי להמן
הדוויג גרוסמן (1998-1902) ורודי להמן (1977-1903), ילידי גרמניה, הכירו בבית הספר העירוני לאמנות ואוּמּנות בברלין בשנות העשרים. החברות ביניהם הפכה לזוגיות ולשותפות ליצירה במשך עשורים רבים. גרוסמן הייתה בת למשפחה יהודית אמידה וחברת תנועת ״כחול־לבן“ )״בלאו וייס“(. היא עודדה את שניהם, בהתאם לחזונה, להגיע לארץ ישראל עם עליית הנאצים לשלטון בשנת 1933 . לא הייתה זו רק דרך מילוט אלא גם שאיפה לממש פרויקט אידאולוגי: לתרום לייסודה של תרבות חדשה בארץ באמצעות פיתוחה של שפת אמנות מקומית. להמן, שנולד כנוצרי בברלין, רתם את כישרונו למימוש החזון שטוותה זוגתו והפך לאחד מעמודי התווך של האמנות הישראלית המתפתחת.
יצירתם של השניים הייתה חלוצית. גרוסמן נחשבת לאחת מאימהות הקרמיקה הישראלית ונודעה בזכות הזיקה הצורנית והחומרית של יצירתה לארכיאולוגיה המקומית. להמן הניח את יסודות הפיסול האורגני והמודרניסטי הישראלי והעמיד דורות של אמנים שהושפעו עמוקות מהוראתו. חייהם ויצירתם היו שזורים לבלי הפרד: כזוג ללא ילדים הם הקדישו את מרצם המשותף ליצירה, כמו גם לטיפול בחיות מחמד שתפסו מקום מרכזי בעולמם.
בתערוכה זו מוצבים תוצרי העשייה הציבורית של בני הזוג – תבניות לפסלים, עבודות קרמיקה והדפסים – לצד רישומים ואיורים החושפים את המרחב האינטימי של עבודתם. כלולים בהם רישומים שמציגים פנטזיות על חיי משפחה, איורים נאיביים לברכות ימי הולדת ואגרות חג או דיוקנאות שנעשו ביד רגישה. אמצעי המבע השונים – המאורגנים כאן סביב צירי הבית, הסטודיו והטבע – חושפים שפה אמנותית שהתהוותה מתוך דיאלוג מתמיד. המכלול משקף את הזוגיות של השניים כעוגן של יציבות, כמרחב אוטונומי שבו מתגבשות פרקטיקות יצירה שונות. לעומת החזות העניינית והקפדנית המאפיינת את דמותם הציבורית, בארכיון משתקפים רגעים של רכות, הומור ורומנטיוּת. חומרים אלו מצביעים על כך שהאהבה לא הייתה רקע ליצירה אלא שימשה כוח מניע שאִִפשר את קיומה והעצים אותה.
التقت هيدويغ غروسمان (1998 - 1902) برودي ليهمان (1977 - 1903)، وكلاهما من مواليد ألمانيا، في مد سرة الفنون في برلين في العشرينيات. تطورت الصداقة بين الاثنين إلى علاقة زوجية وشراكة إبداعية امتدّّت على مدى عقود. قدمت غروسمان من عائلة يهودية ثرية، وكانت عضوًًا في حركة ״أزرق أبيض“ )بلاو- فايس(، وشجعت كليهما، وفقًًا لرؤيتها، على القدوم إلى إسرائيل بعد تبوؤ النازيين الحكم في 1933 . لم يكن هذا مجرد مهرب، بل طموحًًا بتحقيق مشروع أيديولوجي: المساهمة في ترسيخ ثقافة جديدة في البلاد من خلال تطوير لغة فنية إسرائيلية. سخّّر ليهمان، الذي وُلُد مسيحيًاً في برلين، موهبته لتحقيق الرؤية التي صاغتها شريكته، وأصبح واحدًًا من أعمدة المشهد الفني المحلي الناشئ.
كان فن الاثنين رياديًاً. تُعُتبر غروسمان من أمهات فن الخزف الإسرائيلي، واشتهرت بفضل ارتباط مما سرتها، شكليًاً ومادّيًّاً، بالآثار المحلية. بينما كان ليهمان من واضعي أسس النحت العضوي والحداثي في إسرائيل، و بّرىّ أجيا الًا من الفنانين الذين تركت أعماله فيهم أثرًاً با زًراً. ارتبطت حياة الاثنين )الذين لم ينجبا الأطفال( الشخصية بحياتهما المهنية والفنية، حيث كرسّّا طاقتهما المشتركة لإبداعهما ولرعاية الحيوانات الأليفة التي كانت لها مكانة خاصة في حياتهما.
يُقُدّّم المعرض أعمال الزوجين العامة )منحوتات، أعمال خزفية، ومطبوعات( إلى جانب سرومات تكشف الجانب الحميم من عملهما. تشمل هذه الأعمال سرومات رومانسية تعرض رغبات وأحلام ببناء حياة أسرية، سرومات ساذجة لبطاقات معايدة، أو بورتريهات. تكشف وسائل التعبير المختلفة )المُُصنّفّة هنا في فئات البيت، الاستوديو، والطبيعة( عن لغة فنية تبلورت من حوارٍ دائم. تجسدّّ المعروضات شراكة الزوجين كركيزة استقرار ومساحةٍٍ مستقلة تطورت فيها مما سرات إبداعية متنوعة. على عكس المظهر العملي والدقيق الذي يُمُيّّز صورتهما العامة، يعكس الأرشيف لحظاتٍٍ من الرقة، الفكاهة والرومانسية. تُشُير هذه المواد إلى أن الحب لم يكن مجرد خلفية للمما سرة الفنية، بل قوة دافعة أتاحت وعززت تواجدها.
